آسیا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بازارهای بالقوه فرش دستباف، در حالی طی سال‌های اخیر سهم بیشتری از مبادلات این محصول را به خود اختصاص داده که ایران همچنان با فاصله قابل توجهی از رقبایی مانند هند، چین و ترکیه قرار دارد؛ موضوعی که در نشست تخصصی «بررسی وضعیت فرش دستباف ایران و رقبا در بازار آسیا» مورد بررسی قرار گرفت.
قلم‌زن نیکو در این نشست با بررسی روند تجارت جهانی فرش دستباف در دوره پنج‌ساله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، بر ضرورت بازنگری در مقاصد صادراتی ایران تأکید کرد و گفت: با توجه به شرایط تحریم و محدودیت‌های موجود در بازارهای آمریکا و اروپا، رصد دقیق بازارهای آسیایی می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای را پیش روی صادرکنندگان فرش دستباف ایران قرار دهد.
هند، چین و ترکیه؛ رقبای جدی ایران
بر اساس ارائه انجام‌شده در این نشست، صادرات جهانی فرش دستباف در سال ۲۰۲۵ به حدود ۸۹۴ میلیون دلار رسیده است. در این میان، هند با حدود ۲۸۸ میلیون دلار در جایگاه نخست صادرات جهانی قرار دارد و چین، نپال، ترکیه، پاکستان و ایران در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
بررسی ارائه‌شده نشان می‌دهد ایران در سال ۲۰۲۵ با صادرات حدود ۳۴ میلیون دلار فرش دستباف، در جایگاهی پایین‌تر از رقبای اصلی خود قرار گرفته است؛ در حالی که در گذشته فاصله ایران با بسیاری از این کشورها بسیار کمتر بود.
قلم‌زن نیکو با اشاره به روند صادرات فرش ایران، هند را مهم‌ترین رقیب صادراتی ایران دانست و تأکید کرد که برخلاف تصور رایج، چین را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان رقیب اصلی تولید فرش دستباف ایران در نظر گرفت؛ بلکه تحولات تجاری این کشور و حضور آن در بازارهای مختلف باید با نگاه دقیق‌تری بررسی شود.
کاهش صادرات ایران به بازار آسیا
یکی از محورهای مهم این نشست، بررسی عملکرد ایران در بازار کشورهای آسیایی بود. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، صادرات فرش دستباف ایران به کشورهای آسیایی از حدود ۳۳ میلیون دلار در سال ۲۰۲۱ به حدود ۲۳ میلیون دلار در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
ژاپن، امارات متحده عربی، پاکستان و چین از جمله مقاصد مهم آسیایی فرش ایران در این بررسی بودند. در این میان، کاهش واردات ژاپن از فرش دستباف ایران و افت قابل توجه نقش امارات در تجارت این محصول، از جمله روندهای قابل توجه عنوان شد.
قلم‌زن نیکو با اشاره به نقش امارات در سال‌های گذشته گفت که این کشور در مقطعی یکی از مسیرهای مهم صادرات فرش ایران به سایر بازارها بوده است؛ اما محدودیت‌های ناشی از تحریم و دشواری‌های نقل‌وانتقال مالی موجب کاهش این مسیر تجاری شده است.
چین؛ بازاری که نیازمند ورود آگاهانه است
بخش قابل توجهی از این نشست به ظرفیت بازار چین اختصاص داشت. به گفته این پژوهشگر، چین علاوه بر آنکه یکی از صادرکنندگان مهم فرش دستباف در جهان است، در میان واردکنندگان فرش از کشورهای مختلف نیز حضور دارد و همین مسئله می‌تواند برای ایران یک «علامت بازار» تلقی شود.
وی با اشاره به جمعیت و ظرفیت اقتصادی چین، بر ضرورت انجام مطالعات دقیق‌تر برای شناسایی مشتریان هدف، گروه‌های درآمدی و مناطق مناسب این کشور تأکید کرد و گفت ورود به بازار چین باید آگاهانه و مبتنی بر مطالعه باشد.
در همین چارچوب، مالزی و سنگاپور نیز به‌عنوان بازارهایی دارای ظرفیت مورد اشاره قرار گرفتند. به اعتقاد قلم‌زن نیکو، استفاده از ظرفیت‌های مذهبی، گردشگری و هتلداری مالزی می‌تواند یکی از مسیرهای ورود تدریجی فرش دستباف ایران به این بازار باشد.
ژاپن؛ ظهور رقیب جدید برای ایران
یکی دیگر از نکات قابل توجه ارائه، تغییر وضعیت رقبا در بازار ژاپن بود. بر اساس داده‌های مطرح‌شده، در حالی که واردات فرش دستباف ژاپن از ایران طی سال‌های مورد بررسی کاهش یافته، صادرات ترکیه به این بازار رشد قابل توجهی داشته است.
این روند از نگاه ارائه‌دهنده نشست نشان می‌دهد که بازارهایی که پیش‌تر از بازارهای سنتی فرش ایران محسوب می‌شدند، در حال پذیرش رقبای جدید هستند و بی‌توجهی به تحولات بازار می‌تواند به از دست رفتن تدریجی سهم ایران منجر شود.
بازار وجود دارد؛ مسئله، بالفعل کردن ظرفیت‌هاست
یکی از مهم‌ترین محورهای تحلیلی نشست، تفکیک میان بازار بالقوه و صادرات بالفعل بود.
قلم‌زن نیکو با استفاده از برآوردهای جمعیتی و مصرفی، تلاش کرد نشان دهد که اندازه بازار بالقوه فرش دستباف در جهان و به‌ویژه آسیا بسیار بزرگ‌تر از حجم تجارت فعلی این محصول است. بر همین اساس، از نگاه وی، مسئله اصلی صنعت فرش دستباف را نمی‌توان صرفاً «نبود تقاضا» دانست؛ بلکه چالش اصلی، توانایی شناسایی بازار هدف و تبدیل تقاضای بالقوه به خرید و صادرات واقعی است.
ضرورت تغییر رویکرد در بازارهای صادراتی
بررسی روند صادرات رقبایی مانند چین، هند و ترکیه نشان می‌دهد که بازار آسیا برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف به یک عرصه مهم تجاری تبدیل شده است. از این منظر، ایران نیز می‌تواند با مطالعات بازار، شناسایی مشتریان هدف، شناخت الگوهای مصرف و رفع موانع تجاری و مالی، سهم بیشتری از این بازار را به خود اختصاص دهد.
این نشست در حاشیه سی‌وسومین نمایشگاه فرش دستباف ایران برگزار شد و در پایان، بر تداوم مطالعات بازار، تقویت ارتباط میان بخش دولتی و فعالان بخش خصوصی و استفاده از ظرفیت پژوهش‌های تخصصی برای توسعه صادرات فرش دستباف تأکید شد.
