جیمز وایت، معمار و طراح برجسته بینالمللی و همبنیانگذار استودیوی March and White Design (MAWD)، از جمله چهرههایی است که معماری را فراتر از ساخت یک بنا میبیند و بر تأثیری تمرکز دارد که پروژهها در بلندمدت بر شهر و جامعه برجای میگذارند.
وایت که میان بریتانیا و خاورمیانه زندگی و فعالیت حرفهای دارد، طی بیش از ۱۵ سال گذشته رهبری پروژههایی شاخص در مقیاس جهانی را بر عهده داشته و امروز هدایت توسعه MAWD در خاورمیانه و نظارت بر دفاتر این استودیو در لندن، نیویورک، لسآنجلس و دبی را بر عهده دارد.
همین نگاه آیندهمحور، محور اصلی گفتوگوی اخیر او در جریان سفرش به بلگراد بود؛ سفری که فرصتی فراهم کرد تا درباره چشمانداز اکسپو ۲۰۲۷ بلگراد و رویکرد متفاوت آن نسبت به «میراث ماندگار» و تأثیرات بلندمدت شهری صحبت شود.
اکسپو ۲۰۲۷ بلگراد با تأکید بر «۱۰۰ درصد legacy» یا میراث پایدار، تلاش دارد فراتر از یک رویداد سهماهه عمل کند. در این میان، ماژولار بودن سازهها و پاویونها نقشی کلیدی در تضمین آینده این مجموعه ایفا میکند؛ رویکردی که از همان مراحل اولیه طراحی در نظر گرفته شده است.
دانیلو دانگوبیچ، طراح مسترپلن اکسپو ۲۰۲۷، پیشتر توضیح داده بود که بسیاری از فضاهای موقت نمایشگاه از ابتدا با هدف استفاده دائمی طراحی شدهاند. به گفته او، زمینهای بازی کودکان، فضاهای ورزشی و استیجهای موقت، پس از پایان اکسپو به سکوهای تماشاگران و زیرساختهای پایدار ورزشی تبدیل خواهند شد و فضای سبز نیز نقشی اساسی در ارتقای کیفیت محیط و حیات شهری خواهد داشت.
در ادامه این بحث، جیمز وایت تأکید کرد که موفقیت واقعی چنین پروژههایی دقیقاً به همین نوع نگاه وابسته است؛ نگاهی که «میراث» را از روز نخست در مرکز تصمیمگیریهای طراحی قرار میدهد. او معتقد است معماری ماژولار زمانی معنا پیدا میکند که نه بهعنوان راهحلی موقت، بلکه بهعنوان یک سیستم انعطافپذیر برای بازاستفاده در آینده تعریف شود.
وایت در اینباره گفت: «اینکه از ابتدا به این فکر شده برخی عناصر ورزشی پس از اکسپو جمعآوری و در نقاط دیگر صربستان مورد استفاده قرار گیرند، واقعاً نشاندهنده یک رویکرد هوشمندانه در بازاستفاده است.»
از نگاه او، همین تفکر اولیه است که به اکسپو ۲۰۲۷ بلگراد ظرفیت ماندگاری میبخشد و آن را به بخشی از بافت شهری و اجتماعی کشور تبدیل میکند؛ نه صرفاً یک رویداد گذرا.
گفتوگو با وایت همچنین به تم اصلی اکسپو، یعنی «بازی برای بشریت» (Play for Humanity) کشیده شد. او این مفهوم را از منظر معماری، دعوتی به مشارکت، تعامل و تجربه جمعی میداند. به باور وایت، سطح بالای فناوریهای بهکاررفته در پروژه و شیوه درگیر کردن بازدیدکنندگان باعث میشود هر فرد احساس کند بخشی فعال از اکسپو است، نه صرفاً یک تماشاگر.
او معتقد است ترکیب این مشارکتپذیری با روحیه بازیگوشانهای که مستقیماً با تم اکسپو گره خورده، یکی از مهمترین دلایلی است که اکسپو ۲۰۲۷ بلگراد را از بسیاری از رویدادهای مشابه متمایز میکند.
وایت در پایان این گفتوگو با اشاره به مقیاس و اهمیت پروژه گفت: «به نظر من این اکسپو قطعاً نمایانگر یک فصل جدید است. مقیاس پروژه واقعاً چشمگیر بوده و میتواند الگویی تازه برای آینده اکسپوها باشد.»
در حالی که بلگراد خود را برای میزبانی اکسپو ۲۰۲۷ آماده میکند، چنین گفتوگوهایی نشان میدهد این رویداد از ابتدا با نگاهی فراتر از یک نمایش کوتاهمدت طراحی شده است؛ نگاهی که بر آنچه پس از پایان اکسپو باقی میماند تمرکز دارد و نشان میدهد معماری موفق، معماریای است که حتی پس از خاموش شدن چراغها نیز همچنان معنا، کارکرد و تأثیر خود را حفظ میکند
