در شرایطی که متنوعسازی مسیرهای صادرات و واردات به یکی از الزامات تجارت خارجی ایران تبدیل شده است، توسعه مبادلات با اتحادیه اقتصادی اوراسیا و تقویت مسیرهای زمینی، ریلی و کریدورهای منطقهای میتواند بخشی از محدودیتهای ناشی از فشار بر مسیرهای دریایی و بنادر جنوبی را جبران کند؛ ظرفیتی که به گفته مسئولان و فعالان اقتصادی، با وجود رشد تجارت ایران با کشورهای اوراسیا، هنوز بخش قابل توجهی از آن مورد استفاده قرار نگرفته است.
حمید قنبری معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه با تأکید بر ضرورت متنوعسازی مسیرهای صادرات و واردات، اتحادیه اقتصادی اوراسیا را یکی از مسیرهایی دانست که در حفظ تراز صادراتی کشور مؤثر بوده است. به گفته وی، افزایش ظرفیت صادرات ایران به این اتحادیه در ماههای اخیر توانسته نقش مهمی در تجارت خارجی کشور ایفا کند.
در همین زمینه، دهقاندهنوی، معاون وزیر و رئیس سازمان توسعه تجارت ایران، با اشاره به رشد تجارت ایران با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، این بازار را دارای ظرفیت قابل توجهی برای توسعه تجارت کشور دانست و تأکید کرد که حجم مبادلات فعلی، با وجود روند صعودی، همچنان با ظرفیتهای موجود فاصله دارد.
آریا حقیقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران نیز تمرکززدایی در مراودات تجاری را یکی از راههای افزایش تابآوری اقتصاد کشور عنوان کرد و بر استفاده بهینه از مرزهای مشترک بهویژه مرزهای غیرجنوبی تأکید داشت.
کیوان کاشفی، عضو هیئترئیسه اتاق بازرگانی ایران، نیز با اشاره به ضرورت کاهش تمرکز تجارت خارجی بر مسیرهای دریایی و بهویژه خلیج فارس، ایجاد و تقویت چند کریدور تجاری را راهکاری برای کاهش هزینههای تجارت و تنوعبخشی به بازارهای صادراتی دانست.
به گفته وی، در سالهای گذشته نیاز به توسعه چنین مسیرهایی به اندازه امروز احساس نمیشد، اما شرایط جدید تجارت خارجی نشان داده است که ایران باید علاوه بر مسیرهای دریایی، از ظرفیت کریدورهای زمینی و ریلی نیز استفاده کند.
امیر روشنقنبری، معاون سازمان توسعه تجارت ایران، نیز توسعه پیمانهای منطقهای و توافقنامههای بینالمللی را عاملی مؤثر در گسترش تجارت و صادرات کشور دانست. در این میان، بازار اوراسیا با توجه به ظرفیت اقتصادی کشورهای عضو، از جمله بازارهایی است که میتواند سهم بیشتری در تجارت خارجی ایران پیدا کند.
بر اساس آمار اعلامشده، حجم تجارت ایران با پنج کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۷ میلیارد دلار رسیده است. همچنین توافقنامه تجارت آزاد ایران با پنج عضو این اتحادیه شامل روسیه، بلاروس، قزاقستان، قرقیزستان و ارمنستان از اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرایی شده و زمینه مساعدتری برای توسعه مبادلات تجاری میان طرفین ایجاد کرده است.
بازار حدود ۱۰۰ میلیارد دلاری اوراسیا در شرایط کنونی میتواند فرصتی برای افزایش صادرات ایران و متنوعسازی مقاصد تجاری کشور باشد. در این چارچوب، اتصال ایران به شبکههای حملونقل منطقهای و استفاده از مسیرهای زمینی و ریلی، علاوه بر ایجاد دسترسی به بازارهای جدید، میتواند بخشی از ریسکهای ناشی از تمرکز بر مسیرهای دریایی را کاهش دهد.
با این حال، بهرهگیری از این ظرفیت تنها به انعقاد توافقهای تجاری محدود نمیشود. رفع موانع لجستیکی، تسهیل فرآیندهای گمرکی، توسعه زیرساختهای حملونقل و افزایش ظرفیت پایانههای مرزی از جمله پیششرطهایی است که میتواند میزان بهرهمندی ایران از بازار اوراسیا را افزایش دهد.
در مجموع، تجربه رشد تجارت با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نشان میدهد که توسعه همکاریهای منطقهای، در کنار ایجاد کریدورهای متنوع تجاری، میتواند به یکی از پایههای تابآوری تجارت خارجی ایران تبدیل شود؛ مسیری که در صورت رفع موانع زیرساختی و لجستیکی، ظرفیت تبدیلشدن به یکی از محورهای اصلی صادرات و واردات کشور را دارد.
